Egin klik hemen INPRIMATZEKO


Zenbakiak, neurriak eta nahasteak

Asier Larrinaga Larrazabal - EITB / Hizkuntza / 2006-04-07 / 07:00


Hiztunok berez jotzen dugu hitz-kateak laburtzera eta sinpletzera. Emaitza, batzuetan, halamoduzkoa izaten da; anbiguoa, onenean ere. Albiste-testuetan, eta testu landuetan, oro har, arretaz zaindu behar dugu sinpletutako hitz-kateak ez duela okerreko ulerbiderik ekarriko.



Azpiko esaldiak oharkabean pasatuko zaizkie askori. Iñigo Aranbarri («Hizlandia», Berria, 2006.03.26) eta beste hainbat hiztun zailduri irri maltzurra aterako diete, hain txapel astunak eta kantari urtetsuak ba omen direla ikusita.

Egia da hitz-kateak sinpletzeko hitzak eta datuak "jaten" ditugula. Baina hizkuntzak bide jakin batzuk jorratu ditu abstrakzioak egiteko.

Azken esaldi trinkotu hori argia da entzulearentzat, gauza bat baita «68 urtekoa izatea», eta beste bat «68koa izatea». «1968 urteko kantaria», ostera, barregarrikeria bat da. Desegokia, beraz.

«Bi urteko gela» esaten denean ere, abstrakzio-bidea ez da egokia, «bi urteko umeen gela» esan nahi baita; ez «bi urte dituen gela».

Eta «sokatirako 680 kiloko txapela»?

Kiloak, metroak eta litroak kiroletan

Probak eta kategoriak sailkatzeko, neurriak erabiltzen dira kirol askotan: pisua, luzera, zilindrada... Horretarako, -ko atzizkia erosoa eta erabilgarria da, hitz-kateak laburtzeko bidea ematen digulako. Baina arriskuak ere baditu, "demaseko txapelak" sortzea, kasurako.


Atletismoan, igeriketan...

Ez dago eragozpenik hitz-katea sinpletu eta «100 metroko (munduko) marka» esateko, «lasterketaren» osagaia arrastorik utzi gabe ezabatu den arren («100 metroko probaren munduko marka»). Izan ere, «marka» izena ez da neurgarria, eta, beraz, «100 metroko marka» kateak ez du gauza barregarririk esan nahi.

Osagaiak beste era batera ordenatuta egon litezke («200 metroko tximeleta erako proba»), baina berdin laburtuko genuke («200 metrokoa»).


Halterofilian, judoan, sokatiran...

Kirol hauetan, pisuaren arabera zehazten dira kategoriak, gehieneko pisua aipatuta.

Gorago «marka» izenaren gainean esan duguna «final» izenaren gainean ere esan dezakegu.


Motoziklismoa

Kategoriak motorraren zilindradak markatzen ditu. Esateko hainbat aukera ditugu, ezerk ez duelako eragozten hitz-kateak ahalik eta gehien murriztea, ez gaizki-ulerturen batek, ez barregarrikeriaren batek (erabiltzen erosoenak belztuta dauzkazue).

(ASIER LARRINAGA LARRAZABAL Euskal Telebistako Euskara Sailaren burua da)


Inprimatu



Artikulura bueltatzeko:
http://www.erabili.eus/zer_berri/muinetik/1144154860