Egin klik hemen INPRIMATZEKO


Berriz ere Laphitzen eta euskara batuaren inguruan

Pello Salaburu / Hizkuntza / 2005-10-18 / 07:00


Orain dela egun batzuk (2005-10-11n) atera zen hemen berean nire artikulu bat. Artikulua baino gehiago, Irisarrin, Euskaltzaindiaren bilkura batean eman nuen hitzaldi baten testua zen (Euskara batua eta Laphitzen euskara eredua).



Testu hori dela eta, zenbait iruzkin atera dira han-hemenka: batzuk hemen berean, bertze batzuk hemendik kanpo.

Ez nuen asmorik erantzuteko, hizkuntza esperimentuak ez baititut gustuko, eta iruzkinen artean baziren batzuk laborategiko esperimentuekin lotuagoak zirenak hiztunen euskararekin baino gehiago. Eta nola gauza hauetan nahiago dudan jakiteekin ibili, ez iritziekin, horregatik ez nuen erantzun nahi.

Baina, hala ere, leitu ditudan punttu batzuk direla eta, zerbait erran nahi dut. Norbaitek eskribitu du honako hau:

Eta aitzinttoago:

Gauzak garbi uzteko hastetik beretik, hemengo hika-mikak segitzeko astirik izan ez duenari (horretarako ere denbora behar baita) erran nahi dut, "tipo hori", lerro hauek sinatzen dituenak eta Salaburu pertsona bera direla.

Blog horretan ondoko bertze hau ere irakurtzeko aukera izan dut, nahiz ez dakidan euskara ote den hori edo bertze mintzo bat, zeinak harekin antza erakusten baitu, batez ere ortografian eta hiztegian:

Harrigarria baldin bada ere, nik ez badakit ongi zer den ia harrigarria gure herri saindu honetan, hori euskaratzat du baten batek: gutienik, idatzi duenak berak. Jakin nahi nuke, hori bai, zergatik ez duen eskribitu, koherenteago izanen bailitzateke, "agokin", "kin ek hura" edo "ntaezer", konparazione. Ez dut zalantzarik komunikazio kontuetan, komunikazioa dela-eta sortu nahi baita halako hizkera ulergaitza, aunitz irabaziko lukeela testuak.

Orain dela 25 urte erranak. Ni ez naiz oroitzen nork zer erraten zuen orain dela 25 urte, ez dut gogoan, zerbait interesekoa erraten baldin bazuen ere, non erraten zuen, nola eta zertako erraten zuen, baina argitu nahi nioke berak orain orrialde berean erakusten dituen dudak nola konpontzen ahal dituen -zenbait puntutan bederen- orain dela 25 urte Euskaltzaindiak erraten zuenaz baliaturik. Laphitzen testu erraz batean du, antza, zalantza eta balantza, ez baitaki nola eman euskara batuan honako hau, ipurdi dantzan:

Testu horri, berak jarri dizkio galdera ikurrak, eta argia eskatu:

Zaila lana! Goazen, hortaz, ikurra duten hitz horiekin:

Ez dago euskara batuaren eredu bakarra. Ezin da gertatu holakorik Euskaltzaindiak berak batasunaren inguruko interpretazio batzuk idazlearen esku uzten baditu. Hori da hemen gertatzen dena. Beraz, niri norbaitek galdetuko balit nola eman testu hori batuan, hola emanen nuke:

Baina bertze norbaitek bertze molde hauetara paratuko balu ere, nik ezinen nioke erran zuzen ez denik. Erranen nioke, nire eredua ere batua izanik, jatorrizko egilearen lana hobeki errespetatzen duela, eta haren "usaina" hobeki altxatzen duela, eta testua bera berdinduago eta homogeneoago gelditzen dela:

Bai baitira, batasunaren arauez gain, senak ere eskatzen dituen hautu pertsonal batzuk. Baina nago ez ote duten batzuek sena aspaldixko galdua.

Horregatik, eta honekin akitzen dut, ez dut uste Euskaltzaindiak inolako adierazpenik egin behar duenik nire hitzaldiaren gainean. Ez dut hautsi, uste dut segurik, inon ere hautsi, Euskaltzaindiak eman batasun araurik. Urratsez urrats segitu dut, hori egin nahi izan dut bederen, Euskaltzaindiak orain, eta orain 25 urte ere, erraten zuena. Hemen, esaldi horri aplikatu dudan metodologia bera aplikatu nuen hitzaldian ere. Euskaltzaindiak erraten duenaren, eta erraten omen duenaren edo erranarazten diotenaren artean, ez baita, ez, arteka ttipia. Hori bai, norbait gai baldin bada erakusteko zertan aldendu naizen Euskaltzaindiak zehaztutako euskara batutik, eskertuko nuke, biziki eskertu ere, hori jakinaraztea. Betiere bereizirik, hori bai, balizko esperimentuak eta eguneroko errealitateak. Zerengatik ezin dira sartu biak zaku berean.


(PELLO SALABURU ETXEBERRIA hizkuntzalaria eta euskaltzaina da)

Ildo bereko artikuluak (irakurtzeko gainean sakatu)

Pello Salaburuk erabili.com-en argitaratutako artikuluak (irakurtzeko gainean sakatu)

Inprimatu


Erantzunak


Pello Salabururen zientzia faltsua

Jesus Rubio / 2005-10-20 / 10:50

Aurrena nahi nioke eskertu at Pello Salaburu bere ohar ondo xehetua buruz ortografia hon zenbait hitz eta atzizki, erantzunez at eskaera hon Josu Lavin. Alde horretatik (hau da, galdera txikiei erantzuten dabilelarik) bikain!

Baina, gure hizkuntzalari eta euskaltzainak ezin izan du ebitatu referentzia tangentzial bezain desegoki bat respektu gure galdera handiena:

Ez nuen asmorik erantzuteko, hizkuntza esperimentuak ez baititut gustuko: hori gertatzen zaigu kontu hauetan iritziekin baino gehiago jakiteekin jardun nahiago dugunei.

Eta hor aditzera eman du ezen, adibidez nik, gehiago dihardut iritziekin ezi jakiteekin, noiz-eta egia biribila baita ezen berak (eta ez nik) diharduela iritzi gaizki fundamentatuekin gehiago ezi jakite aski kontrastatuekin. Eta horixe erakustera noa mezu honetan eta hurrengoetan; alegia: nik diodana dela askoz zientifikoagoa, hau da askoz fundamentatuagoa ezi berak dioena.

Horretarako, joango naiz aletzen (eta kritikatzen) komentarioak zein egin zituen Pello Salaburuk buruz nire liburu "Euskararen garabideak" an bere liburu "Euskararen etxea".

Salaburuk diosku an Euskararen etxea:

Zuzena da funtsezko hipotesia? Zuzena da euskarak indar komunikatibo ez garatua duela, eta hizkuntza guztien garapena beti alde batera gertatu dela? Egia da ez-garatze horren kontua, hala bada, hizkuntzaren barneko zerbait dela?

..., izen handiko hizkuntzalariek aipatu izan dute –nahiz nik ez dakidan zenbaiteraino dauden zuzen- hungarierak (hurbileko hizkuntza bat aipatzeagatik), adibidez, bestelako bidea segitu izan duela bere garapen historikoan. Baina hori, egia esan, berdin zait. Badira gauza larriagoak.

A ze sobratua dabilkigun Salaburu, itxuraz behintzat. Pello Salaburuk aurkezten digu bide (komunikatiboki regresibo) hori nola bailitzan gauzarik normalena inter eboluzioak zein manejatzen dituzten hizkuntzalariek, eta, arazorik gabe, justuki hurbileko hizkuntza bat aipatzeagatik aurkezten digu bere ustezko kontraadibidea: hungariera.

Nik, ordea, teoria aplikatuz, diot ezen halako bilakaera ezin daiteke baldintza arruntetan gertatu (hots: gaur egungo gaztelania inoiz ez da bihurtuko pospositiboa):

Halako jauzi komunikatiboki erregresiboa noizbait gertatu izan balitz, oso salbuespenezko baldintzetan izanen zen.

Salaburuk bere kontraadibidea sostengatzeko dio ezen izen handiko hizkuntzalariek aipatu dutela hori. Ze tipiko! Rekurso retoriko hori ohikoa da inter gure hizkuntzalariak: dena omen dago jada frogatua eta erakutsia per beste batzuk zein ez dakigu nor demontre diren eta zer esan duten zehazki! Nik beti ematen ditut izen eta zita konkretuak zeinetan sostegatzen baitira nire esanak!

Kuriosoa da, gainera, Salaburuk erakusten duen desinteresa respektu bere ustezko funtsezko hipotesia, izan ere, berdin ei zaio berak damaigun kontraadibide hori zuzena den ala ez den! (baina hori egia esan berdin zait). Hauxe da adibide ona hon arinkeria zientifikoori non instalatuta dauzkagun gure autoritate linguistiko gehienak.

Nik, jakina, oso inportantea irizten diot at kontrastatzea hungariaren referentzia hori, eta saiatu naiz egiten. Ez dut lortu baina! Nire bilaketetan ez dut topatu arrastorik ere buruz ustezko eboluzio hori zein, hain naturalki eta normalki, gertatu omen zen an hungariera; eta are gutxiago buruz "izen handiko hizkuntzalari" horiek.

Mesedez, esango al dit Pello Salaburuk (edo beste edozeinek) nor diren izen handiko hizkuntzalari horiek eta zer esan duten zehazki (jatorrizko zitak, mesedez)?

Komentario hau aterea dago ti hemen.

[JESUS RUBIO PEÑA da doktore an ekonomia]


Artikulura bueltatzeko:
http://www.erabili.eus/zer_berri/muinetik/1129547493