Egin klik hemen INPRIMATZEKO


Bikoizketarako irizpideak finkatzen (VI)

Asier Larrinaga Larrazabal / Hizkuntza / 2004-12-24 / 07:00


Gabonak heldu baino bi edo hiru hil lehenagotik hasten dira telebistan jostailuen iragarkiak. Multzo zabala andrakila eta panpinei dagokie: direla panpinak eurak, direla jantzi eta soinekoak, direla altzariak... Ez da erraza halako iragarkiak euskaraz jartzea, lexikoan zailtasunak azaltzen zaizkigu eta. Alde batetik, hutsune handia dago euskaraz eguneroko bizitzako gauzak izendatzeko. Bestetik, spot askotan neskatoen berbakera imitatu nahi izaten da, «chuli», «guay» eta horrelakoak sartuz.



Erdaretatik Euskarara

Erdaretatik Euskarara

Success, successful, successfully

Ingelesezko hitzon ordainetan, «arrakasta»-ren bidetik jotzen da askotan.

Ingelesezko «success» hitzak, gaztelaniazko «éxito»-k bezala, “irteera” adierazten zuen jatorriz. Horregatik, hitz biok antzeko eremu semantikoak jorratu dituzte: irteera aurkitu, azken ona eman, nahi dena lortu, aurrera egin…

Euskaraz, beste berbarik izan ez, eta «arrakasta» behartu dugu «success»-en adierak hartzera.

Baina, zer da arrakasta? Berez eskaria da, eskea (» fr. requête), eta honelako esaldietan erabili izan da:

Berezko eremu horretatik atera dugu, eta gaztelaniazko eta ingelesezko hitzen ordainetan erabiltzen dugu. Esaterako, naturari buruzko dokumentaletan sarritan agertzen zaigu «arrakasta ebolutiboa» kontzeptua, eta kontzeptua den aldetik bere horretan onartu behar dugu.

Halere, beti ez da komeni molde horretara jotzea, eta beste irtenbide naturalago batzuk bilatu beharko genituzke kasu askotan.

Hizkuntza gaiak

Buruz, buruaz ala buruarekin?

Instrumentalak zalantza ematen du askotan. Badakigu «buruz» ikasten dituguna gauzak, baina baloia zelan jotzen da? «Buruz», «buruaz» ala «buruarekin»?

ZEREZ kasua nahasgarri samarra da euskaldun askorentzat. Izan ere, mendebaldean mugatuta gelditu da posposizioetara (-z beterik, -z gainera, -z azpitik) eta adberbioetara (egunez, kontuz, adibidez). Bizkaieradunek, gainera, erraz nahasten dute -gaz kasuarekin. Horrek era bitako akatsak dakartza. Batzuetan, instrumentala sartzen da soziatiboaren lekuan:

Beste batzuetan, mugatuta jartzen da mugagabean behar lukeena:

Izan ere, instrumentalak beste kasu batzuek baino joera handiagoa du mugagaberako, bereziki adberbioetan: pazientzia handiz = pazientzia handiarekin.

Beste erabilera batzuetan, mugatuak ere tradizioa du: aditz jakin batzuen osagarria sartzeko, gaia adierazteko eta tresna aipatzeko.

Bikoizketarako testuetan bestelako okerrak ere agertzen dira noiz edo noiz, ziurrenik itzulpen automatikoegiak egiteagatik (gaztelaniazko de preposizioa susmatzen da halakoen atzean).

Hizkerak

Panpinen mundua

Gabonak heldu baino bi edo hiru hil lehenagotik hasten dira telebistan jostailuen iragarkiak. Multzo zabala andrakila eta panpinei dagokie: direla panpinak eurak, direla jantzi eta soinekoak, direla altzariak...

Ez da erraza halako iragarkiak euskaraz jartzea, lexikoan zailtasunak azaltzen zaizkigu eta. Alde batetik, hutsune handia dago euskaraz eguneroko bizitzako gauzak izendatzeko. Bestetik, spot askotan neskatoen berbakera imitatu nahi izaten da, «chuli», «guay» eta horrelakoak sartuz.

Hutsuneok bete beharra dago, eta lehenengo pausoa panpina edo andareen osagarrien izenak finkatzea da. Izan ere, iragarki batetik bestera tresnok izendatzeko moduak aldatu egiten dira, eta ingelesezko izenak ere badarabiltzate jostailu etxe batzuek. Guk bestelako aukera egin dugu, garrantzitsuagoa iruditzen baitzaigu hiztegi hori euskarara ekartzea eta umeen artean zabaltzea, jatorrizkoari jarraitzea baino.

andadortaka-taka
asiento portátileskuko aulki
balancín (balantza itxurakoa, ume birentzat)bilintzi-balantza
balancín (balantza itxurakoa, ume birentzat)kulunka
bañerabainuontzi
baúlkutxa
biberónbiberoi
bolsa necesernezeser poltsa
botiquínbotika kutxa
caja registradorakontu-kutxa
cambiadoraldaleku
canastillasaskitxo
capazokapazu
carrito (liburuak-eta eramateko)gurpildun motxila
carrito (kafea... zerbitzatzeko)gurditxo / orgatxo
centro de bellezaapainleku
chupetetxupete
cochecitokotxe
cochecito combikonbi kotxe
cochecito con capotakapota-kotxe
columpiozabu / txinbo
consolakontsola
correpasillostarranta
cunasehaska
hamacahamaka
joyerobitxi-kutxa
mochila porta-bebéshaurra eramateko motxila
moisésmoises
moisés cambiadormoises-aldaleku
mordedorhortzetako
muñeca andare, andrakila, panpina
muñeco (action man, geyperman...)gizonkilo
necesernezeser
orinalpixontzi
pañaloihal(ak) / pixoihal(ak)
parque (umeak ‘aparkatzeko’)parke
pasador (ilerako)euskarri
plumierplumier
portatodozorrotxo
servicio de cafékafe-joko
silla = buggy = strollersilla
silla de paseopaseo-silla
silla joggerkirol-silla (hiru gurpilekoa)
silla paraguas = silla de bastónartazi-silla
sonajerotxintxirrin
tobogántxirrista
tocador (altzari soila)apain-mahai
tocador (aulki, osagarri eta guzti)apain-txoko
tronatrona

Izenon alde egiteak ez du esan nahi ezagunak diren beste batzuk baztertu behar ditugunik. Besteak beste, hor ditugu txintxilinkorda, dindan, gorgoina, zinbili-zanbulu eta dindaun “zabua” esateko, balantzeta eta gorabehera “bilintzi-balantza” aipatzeko, eta fardel haur-oihaletarako.

Beste alde batetik, umeen berbakera erabilgarria da neskato-mutikoek “beren umeei” hitz egiten dietenean: «hartu tete, potxolo»; «orain lolo», «apatxin», «nanan egiteko ordua!», eta abar.

Azkenik, egia da iragarkietatik ingeles izenak kenduz gero mezuak ñabarduraren bat galtzen duela. Izan ere, ingeleskadek modernoa izatea, ilgoran egotea, puntako teknologia, dinamismoa, abangoardia eta horrelako kontzeptuak iradokitzen dituzte publizitateko mezuetan. Panpinen iragarkietan, hala eta guzti, modernotasun kutsua baino ez dute ematen. Efektu hori erraz konpentsa daiteke neskatoen hizkera ondo zainduz gero.

Paperetik ahora

Dardarkariak: r

Euskaraz inoizko osoen idazten dugu, ahozkotik urrutien. Garai batean «eztator» idazten zen. Orain, ostera, araua da «ez dator» idatzi baina «eztator» esatea. Baina ahoskerari buruz gauza asko dago arautu barik.

Oraingoan /r/ letraz jardungo dugu. Hitz amaierako dardarkariak ez dira denak berdinak. Gehienak gogorrak dira, eta banaka batzuk bigunak.


(ASIER LARRINAGA LARRAZABAL Euskal Telebistako Euskara Sailaren burua da)

Oin-oharrak:

(1) Mitxelena, Koldo, Fonética histórica vasca, 3. ed., Gipuzkoako Foru Aldundia, Donostia.

Orain arte argitaratuak

  1. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (bat)
  2. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (II)
  3. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (III)
  4. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (IV)
  5. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (V)
  6. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (VI)
  7. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (VII)
  8. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (VIII)
  9. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (IX)
  10. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (X)
  11. Bikoizketarako irizpideak finkatzen (XI)

Inprimatu


Erantzunak


-R- biguna

Jose Luis Ormaetxea / 2004-12-27 / 21:29

Detailetxo bat: atseginez ikusi dut PLAZER hitzaren -r-a biguntzat jotzea. Baina horretan ez dugu batasunik. Berria egunkariak, esaterako, askoz gehiagotan erabiltzen du biguna gogorraren aldean. Baina Ereduzko Prosan begiratuz gero, alderantziz dira kontuak. Eta hiztegien arabera, biguna edo gogorra da.

Ni zuekin nago.


(JOSE LUIS ORMAETXEA LASAGA Euskal Herriko Unibertsitateko Filologia Saileko irakaslea da)


Artikulura bueltatzeko:
http://www.erabili.eus/zer_berri/muinetik/1103855281