Sarrera | Mapa | Kontaktua | Guri buruz |   

Euskara udal araubide berrian

 

Erakundeen artean udalak dira herritarrok hurbilen sentitzen ditugun erakundeak, eta, beren eginkizunak betetzeko — herritarron eskubideak bermatzea tartean—, Udal Legea dute tresna nagusi toki erakundeek.

Herritarron eskubideen artean hizkuntza eskubideak ditugu kuttunetarikoak, dudarik gabe, euskaldunok. Euskal herritarrok gure berezko hizkuntzan, euskaraz, normal jarduteko eskubidea aitortuta dugun heinean, gure erakunde publikoen hizkuntza jarrera neurgailu bat da, herritarren begietan erakundeen jardueraren kalitatea eta zilegitasuna neurtzeko. Udal Legearen proiektua, zorionez, horretaz jabetzen da, eta berariaz aitortu egiten du toki harremanetan eredu propio baten alde egin nahi duela hizkuntza eskubideez baliatzeko. Lege egitasmoak euskara euskal herritarron berezko hizkuntzatzat jotzen du, eta ez da konformatzen gaztelaniarekin batera duen ofizialtasuna aitortzearekin. Landu nahi duen eredu berri horretan, beraz, ate bat zabaltzen ari zaio euskararen nolabaiteko lehentasunezko erabilerari.

Berezko hizkuntzen lehentasunezko erabilerari, ordea, zenbait traba eta oztopo jarri izan dizkiote Espainiako erakundeek urte hauten guztietan. 10/1982 Euskeraren Legeak bere 8.3. artikuluan lehentasunezko erabilerari bidea zabaltzen zion, soziolinguistikoki euskaldunak ziren udaletan, baina xedapen hori Konstituzio Auzitegiak Konstituzioaren aurkakoa zela adierazi zuen, 1986. urtean. Ordutik, Kataluniak hartu zuen lema, eta beste bide batetik lantzen hasi zen berezko hizkuntzen lehentasunezko erabilera. Katalanek zerbitzu-hizkuntzaren eta lan-hizkuntzaren artean bereizketa egin zuten beren araubidean, eta lan-hizkuntzaren kontzeptuaren babesean lortu izan dute beren erakunde publikoak nagusiki katalanez aritzea. Euskal Herrian, bereziki, UEMAn elkarlanean diharduten udalek darabilte euskara lan-hizkuntza gisa, eta bidean hainbat oztopo eta traba pairatu dituzte.

Gaur egun, EAEn mapa bat egingo bagenu, hizkuntza ofizialen erabileraren inguruan bi motatako udalak aurkituko genituzke. Batzuetan, euskara zerbitzu hizkuntza da, hau da, beren ohiko jardunean gaztelaniaz ari dira, eta herritarren eskariz harrera eta zerbitzu hizkuntza gisa erabiltzen dute euskara. Zerbitzu hizkuntzaren ereduari heldu dioten udalak lehentasuna eman izan diote euskarazko zerbitzuak eskaintzeko langileen euskalduntzeari, euskara zerbitzuak antolatzeari, terminologia landu eta bateratzeari… Sustatze politikak izan dira nagusi urte hauetan guztietan, eta elebitasun formalaren bidea jorratu da, herritarraren eskuetan jarrita euskarazko harremanaren aldeko hautua egitea. Beste udal batzuetan, euskara lan hizkuntza gisa erabiltzen da. Horietan, beren ohiko eginkizunetan eta harremanetan euskara erabiltzea lehenesten da, herritarrek haiekiko harremanetan erabili nahi duten hizkuntza aukeratzeko eskubidea errespetatuz, baina elebitasun formalaren bidea gaindituz.

Bada, Udal Legearen egitasmoak elebitasun formaletik haratago urratsak egiteko bidea babestu eta zabaltzen du, euskara udalean lan-hizkuntza izan daitekeela aitortuz eta EAEko herri erakundeen artean euskara hutsezko komunikazioaren zilegitasuna jasoz. Babes berriak euskaraz lan egiten duten udalen jarduerari ziurtasun juridikoa eskainiko lioke orain arteko oztopoak gaindituz, eta, gainera, bultza dezake beste hainbat udal euskaraz lan egitera, zerbitzu hizkuntzaz harago euskara beren eguneroko lanabesa bihurtuz. Udal Lege egitasmoak babes hori eskaintzako euskara udalen berezko eskumenen artean jasotzen du. Eskumen hori dela eta, aurrerantzean Udalek euskararen ordenantzak onartu ahal izango dituzte, erabileraren gaineko plangintzak egin, euskaltegiak eta euskara zerbitzuak eduki eta finantzatu,… Estatuko ordezkariaren legezko jazarpenik gabe.

Bide onetik doan egitasmoa da, gure ustez. Hala ere, Eusko Legebiltzarrean izapidetzen ari dela kontuan izanda, badago oraindik ere hobetzeko eta sakontzeko aukera. Besteak beste,euskararen berezko hizkuntzaren izaerari ondorio juridiko zehatzak aitortzea, euskararen ofizialtasuna helmuga baino erabilera indartzeko abiapuntutzat jotzea, euskararen lehentasunezko erabilera orekatuan sakontzea, euskararen arnasguneak babestea eta indartzea, hizkuntza paisaian ere, komunikazioa ziurtatuz, euskarari lehentasunezko trataera ematea…

Horren garrantzitsua den tresna honek ahalegin berezia merezi du guztion partetik udalek eskura eduki ditzaten behar dituzten tresna guztiak euskara gure berezko hizkuntza gisa gara dadin gure herrian, euskararen herrian, Euskal Herriko zati honetan; nola ez, non bestela?


(ZELAI NIKOLAS eta IŃIGO URRUTIA legelariak dira)

  • Estreinakoz Berria egunkarian argitaratua, 2015-05-22an.

Gaiarekin lotutako artikuluak


Inprimatu


Euskara Patronatua
Tel.:943-814518
Faxa: 943-811947
erabili@erabili.eus